ماسک ایمنی
ماسک ایمنی چیست و چه چیزی را فیلتر می‌کند؟
ماسک ایمنی نخستین سد میان دستگاه تنفسی کارگر و هوای آلودهٔ محیط کار است و بسته به طراحی، در برابر گرد و غبار و ذرات معلق، گازها و بخارهای شیمیایی، یا کمبود اکسیژن محافظت می‌کند. تأمین ماسک تنفسی مناسب برای کارکنانِ در معرض آلاینده، طبق مادهٔ ۹۱ قانون کار از تکالیف کارفرماست. مهم‌ترین نکته پیش از خرید این است که ماسک با کدام استاندارد و برای کدام آلاینده تأیید شده باشد؛ یک ماسک واحد همهٔ خطرها را پوشش نمی‌دهد.
استانداردهای بدنهٔ ماسک تنفسی
استانداردِ تأیید نشان می‌دهد ماسک برای چه سطحی از حفاظت ساخته شده است. چهار استاندارد پایه، بدنهٔ ماسک را از هم جدا می‌کنند:
| استاندارد | نوع ماسک | کاربرد |
|---|---|---|
| EN 149 | ماسک یکبارمصرف فیلترینگ (FFP) | حفاظت در برابر ذرات؛ سه کلاس FFP1، FFP2 و FFP3 |
| EN 140 | نیم‌صورت قابل‌استفادهٔ مجدد | بدنه‌ای که فیلتر تعویضی روی آن بسته می‌شود |
| EN 136 | تمام‌صورت | پوشش کامل صورت و چشم؛ برای غلظت بالاتر و حفاظت از چشم |
| EN 137 | دستگاه تنفسی خودکفا (SCBA) | تأمین هوا از کپسول؛ برای کمبود اکسیژن و غلظت بسیار بالا |
ماسک یکبارمصرف FFP بر پایهٔ EN 149 سه کلاس دارد: FFP1 با حداقل ۸۰٪، FFP2 با حداقل ۹۴٪ و FFP3 با حداقل ۹۹٪ بازدهٔ فیلتراسیون. در ماسک‌های قابل‌استفادهٔ مجدد، بدنه و فیلتر جدا از هم تأیید می‌شوند؛ جزئیات انتخاب فیلتر را در مقالهٔ انواع فیلتر ماسک تنفسی بخوانید.
کدگذاری رنگی و حروف فیلترها
فیلتر ماسک‌های نیم‌صورت و تمام‌صورت با رنگ و حرف مشخص می‌شود؛ هر رنگ یعنی آن فیلتر برای کدام خانوادهٔ آلاینده ساخته شده است. فیلتر ذرات بر پایهٔ EN 143 و فیلتر گاز بر پایهٔ EN 14387 تأیید می‌شود:
| حرف و رنگ | در برابر چه چیزی |
|---|---|
| A — قهوه‌ای | گازها و بخارهای آلی با نقطهٔ جوش بالای ۶۵ درجهٔ سلسیوس |
| B — خاکستری | گازهای معدنی (به‌جز مونوکسید کربن) |
| E — زرد | دی‌اکسید گوگرد و دیگر گازهای اسیدی |
| K — سبز | آمونیاک و مشتقات آلی آن |
| AX — قهوه‌ای | گازهای آلی با نقطهٔ جوش ۶۵ درجهٔ سلسیوس و پایین‌تر (یکبارمصرف) |
| Hg — قرمز | بخار جیوه (همراه فیلتر P3) |
| P — سفید | ذرات؛ کلاس‌های P1، P2 و P3 بر پایهٔ EN 143 |
کلاس فیلتر ذرات هم سه سطح دارد: P1 با حداقل ۸۰٪، P2 با حداقل ۹۴٪ و P3 با حداقل ۹۹٫۹۵٪ بازده. برای محیطی که هم گاز و هم ذره دارد، فیلتر ترکیبی (مثلاً A2P3) انتخاب می‌شود.
ماسک یکبارمصرف، نیم‌صورت، تمام‌صورت یا SCBA؟ کدام برای چه کاری؟
انتخاب نوع ماسک پیش از انتخاب برند اهمیت دارد؛ نوع اشتباه یا حفاظت کافی نمی‌دهد یا کار را ناممکن می‌کند:
| نوع ماسک | مناسب برای | محدودیت کلیدی |
|---|---|---|
| یکبارمصرف FFP (EN 149) | گرد و غبار و ذرات با غلظت پایین تا متوسط | فقط ذرات؛ در برابر گاز و کمبود اکسیژن بی‌اثر |
| نیم‌صورت با فیلتر تعویضی | ذرات و گاز با فیلتر مناسب در کار روزمره | چشم را نمی‌پوشاند؛ به آب‌بندی صورت وابسته است |
| تمام‌صورت (EN 136) | غلظت بالاتر و جایی که چشم هم باید محافظت شود | سنگین‌تر؛ نیازمند تطبیق و آموزش |
| دستگاه تنفسی خودکفا / SCBA (EN 137) | کمبود اکسیژن، فضای بسته و حریق | وزن و زمان محدودِ کپسول؛ نیازمند دورهٔ کاربری |
قاعدهٔ ساده: فیلترِ تصفیه‌کننده (ماسک یکبارمصرف، نیم‌صورت و تمام‌صورت) فقط وقتی کار می‌کند که هوای محیط اکسیژن کافی داشته باشد؛ در فضای بستهٔ کم‌اکسیژن یا نامعلوم، تنها دستگاه تنفسی خودکفا (SCBA) ایمن است.
چطور ماسک ایمنی درست را انتخاب کنیم؟
- آلایندهٔ غالب را مشخص کنید: ذره، گاز و بخار، یا کمبود اکسیژن.
- برای ذرات، کلاس FFP یا فیلتر P مناسب را انتخاب کنید؛ برای گاز، حرف و رنگ فیلتر را با نوع گاز تطبیق دهید.
- نوع بدنه را با غلظت و نیاز به حفاظت چشم انتخاب کنید: ماسک نیم‌صورت یا تمام‌صورت.
- برای فضای کم‌اکسیژن یا حریق، سراغ دستگاه تنفسی خودکفا بروید، نه فیلتر.
- ماسک را در کنار سایر تجهیزات ایمنی و به‌صورت یک مجموعهٔ کامل تهیه کنید و آب‌بندی صورت را بررسی کنید.
محصولات مرتبط
ماسک FFP2 بهتر است یا FFP3؟
FFP3 با حداقل ۹۹٪ بازده، ذرات ریزتر و خطرناک‌تر را بهتر از FFP2 (۹۴٪) می‌گیرد. برای گرد و غبار معمولی FFP2 کافی است، اما برای ذرات سمی، قارچ و بیوآئروسل‌ها FFP3 انتخاب درست است.
ماسک شیمیایی با ماسک گرد و غبار چه فرقی دارد؟
ماسک گرد و غبار فقط ذرات را می‌گیرد (فیلتر P)، اما ماسک شیمیایی فیلتر گازیِ رنگی دارد (A، B، E، K) که بخار و گاز را جذب می‌کند. برای محیط دارای هر دو، فیلتر ترکیبی لازم است.
رنگ فیلتر ماسک یعنی چه؟
هر رنگ یک خانوادهٔ آلاینده است: قهوه‌ای (A) بخار آلی، خاکستری (B) گاز معدنی، زرد (E) گاز اسیدی، سبز (K) آمونیاک و سفید (P) ذرات. فیلتر را باید با گاز محیط تطبیق داد.
برای فضای بستهٔ کم‌اکسیژن چه ماسکی لازم است؟
هیچ ماسک فیلتردار مجاز نیست؛ فیلتر، اکسیژن تولید نمی‌کند. تنها دستگاه تنفسی خودکفا (SCBA) با استاندارد EN 137 که هوا را از کپسول تأمین می‌کند ایمن است.
قیمت ماسک ایمنی به چه چیزی بستگی دارد؟
به نوع ماسک (از یکبارمصرف تا SCBA)، برند، سطح استاندارد و نوع فیلتر. برای دریافت لیست قیمت روز و استعلام سازمانی با کارشناسان آکس تماس بگیرید.
انتخاب ماسک و فیلتر مناسب را با کارشناس آکس بررسی کنید
نوع آلاینده و شرایط محیط کار را بگویید تا ماسک و فیلتر درست پیشنهاد و پیش‌فاکتور سازمانی صادر شود.
مراجع: EN 149 · EN 140 · EN 136 · EN 137 · EN 143 · EN 14387. آخرین بازبینی: ۶ آبان ۱۴۰۵