مدرک ایراتا (IRATA): سطح ۱، ۲ و ۳، شرایط، ساعت لاگ‌بوک و اعتبار

مدرک ایراتا چیست و چه کسی صادرش می‌کند

مدرک ایراتا را انجمن IRATA International صادر می‌کند؛ نهادی که نظام آموزش، ارزیابی و صدور گواهی دسترسی با طناب را در سطح جهانی اداره می‌کند. کلمهٔ «ایراتا» در فارسی، آوانویسی همین نام است. آنچه این مدرک ثابت می‌کند، صلاحیت فرد در کار روی طناب است — نه مهارت فنی او در جوشکاری، بازرسی، رنگ یا نصب. در پروژه‌های صنعتی این دو صلاحیت جدا از هم احراز می‌شوند.

سه ویژگی، این مدرک را از دوره‌های عمومی ارتفاع جدا می‌کند: ارزیابی پایانی را یک ارزیاب مستقل انجام می‌دهد نه مدرس دوره؛ ساعت کار واقعی در دفترچه‌ای رسمی ثبت و امضا می‌شود؛ و ارتقا به سطح بالاتر بدون آن ساعت‌ها ممکن نیست.

سه سطح مدرک ایراتا در یک جدول

ترتیب سطح‌ها اجباری است. هیچ مسیری برای پریدن از سطح ۱ به سطح ۳ وجود ندارد و ساعت‌های ثبت‌نشده به حساب نمی‌آیند.

شرایط ورود به هر سطح

• سطح ۱: حداقل سن ۱۸ سال و خوداظهاری سلامت جسمی. سابقهٔ کار لازم نیست. دوره دست‌کم چهار روز است و در پایان، ارزیابی توسط ارزیاب مستقل ایراتا انجام می‌شود.
• سطح ۲: داشتن گواهی سطح ۱ که تاریخش نگذشته باشد، به‌علاوهٔ ۱۰۰۰ ساعت کار روی طناب در بازهٔ دست‌کم ۱۲ ماه که در لاگ‌بوک ثبت و امضا شده باشد.
• سطح ۳: گواهی معتبر سطح ۲ به‌علاوهٔ ۱۰۰۰ ساعت و ۱۲ ماه دیگر، و افزون بر آن گواهی کمک‌های اولیهٔ معتبر. محتوای دوره روی سرپرستی، ارزیابی ریسک، دستورالعمل اجرایی و نجات پیچیده متمرکز است.

برای نوشتن ارزیابی ریسک و دستورالعمل اجرایی که در سطح ۳ خواسته می‌شود، روش JSA و تحلیل ایمنی شغلی رایج‌ترین قالب در پروژه‌های ایرانی است.

لاگ‌بوک؛ سندی که بدون آن دوره ثبت نمی‌شود

لاگ‌بوک دفترچهٔ رسمی ثبت ساعت کار است و مرکز پرونده مدرک ایراتا. کسی که لاگ‌بوک همراه ندارد، در دورهٔ ارتقا پذیرفته نمی‌شود. برای هر بازهٔ کاری این موارد ثبت می‌شود:

اعتبار مدرک ایراتا، تمدید و بازآموزی

اعتبار مدرک ایراتا در هر سه سطح سه سال است. تمدید با گذراندن دوبارهٔ آموزش و ارزیابی انجام می‌شود و اگر پیش از تاریخ انقضا یا حداکثر تا شش ماه پس از آن انجام شود، مسیر عادی تمدید طی شده است. قاعدهٔ دیگری هم هست که در ایران کمتر رعایت می‌شود: فنی‌کاری که بیش از شش ماه روی طناب کار نکرده، پیش از بازگشت به عملیات باید بازآموزی ببیند و همان را در لاگ‌بوک ثبت کند.

تفاوت مدرک ایراتا با گواهی‌نامهٔ کار در ارتفاع اداره کار

این دو جایگزین هم نیستند. در بسیاری از پروژه‌های داخلی، کارفرما هم مدرک ایراتا را برای اثبات صلاحیت طنابی می‌خواهد و هم گواهی‌نامهٔ داخلی را برای انطباق با الزام قانونی. اطلاعات دوره‌های داخلی از طریق مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت فنی و بهداشت کار در دسترس است و شرح رسمی سطوح و آیین‌نامه هم در وب‌سایت IRATA International منتشر شده است.

تجهیزاتی که فنی‌کار ایراتا باید بشناسد

ارزیابی سطح ۱ روی شناخت و بازرسی تجهیزات هم امتیاز دارد. پنج قلم پایه که در هر ارزیابی سراغشان می‌روند:

• هارنس تمام‌بدن مطابق EN 361 — نقطهٔ اتصال پشتی و سینه‌ای و شرایط کنارگذاری
• کارابین و نقطهٔ اتکا مطابق EN 362 و EN 795 — قفل سه‌حرکته و بار مجاز
• لنیارد و شوک‌گیر مطابق EN 354 و EN 355 — فاصلهٔ سقوط آزاد و ضریب سقوط
• طناب دسترسی و نجات مطابق EN 1891 — بازرسی چشمی و لمسی پیش از هر شیفت
• لایف لاین عمودی و افقی — تفاوت خط ثابت و خط موقت

در دسترسی با طناب همیشه دو خط جدا وجود دارد: خط کار و خط پشتیبان. قرقرهٔ جمع‌شوندهٔ محافظ سقوط مطابق EN 360 جایگزین خط پشتیبان نیست و کاربرد دیگری دارد.

پرسش‌های پرتکرار

آخرین بازبینی: ۷ شهریور ۱۴۰۵ · بازبینی بعدی: آذر ۱۴۰۵