دستکش کار؛ انواع، کد استاندارد EN 388 و راهنمای انتخاب
محصولات مرتبط
دستکش کار تجهیز حفاظت فردی دست است که بسته به خطر غالب کار — سایش، برش، سوراخشدگی، حرارت یا مواد شیمیایی — انتخاب می‌شود. معیار فنی انتخاب، کد چاپ‌شده روی دستکش طبق استاندارد EN 388 است، نه جنس یا ظاهر آن. دستکش غلط، هم حفاظت نمی‌دهد و هم دقت کار را پایین می‌آورد.
دستکش کار چیست و چه خطری را پوشش می‌دهد؟
دستکش کار یک قلم از تجهیزات حفاظت فردی است که دست و مچ را در برابر خطرهای مکانیکی، حرارتی و شیمیایی محافظت می‌کند. تأمین آن برای کارگری که در معرض این خطرهاست، طبق مادهٔ ۹۱ قانون کار بر عهدهٔ کارفرماست.
نکتهٔ تعیین‌کننده این است که هیچ دستکشی همهٔ خطرها را پوشش نمی‌دهد. دستکشی که در برابر برش عالی است، ممکن است در برابر حلال شیمیایی در چند دقیقه نفوذ کند. به همین دلیل انتخاب باید از تحلیل خطر شغل شروع شود، نه از فهرست محصول.
سه پرسش پیش از هر سفارش: خطر غالب چیست؟ چقدر از روز با آن درگیرید؟ و کار به چه میزان حساسیت انگشت نیاز دارد؟
انواع دستکش کار بر اساس جنس
جنس دستکش تعیین می‌کند در برابر چه چیزی مقاوم است و کجا کم می‌آورد.
| جنس | نقطهٔ قوت | محدودیت |
|---|---|---|
| چرم (گاوی، بزی) | سایش، جرقه، حرارت تماسی، دوام بالا | حساسیت انگشت کم، در برابر مواد شیمیایی مناسب نیست |
| نیتریل | روغن، گریس و بسیاری از مواد شیمیایی، چسبندگی خوب | در برابر حرارت بالا ضعیف است |
| لاتکس | کشسانی و چسبندگی در محیط مرطوب | احتمال حساسیت پوستی؛ در برابر روغن ضعیف |
| PVC و وینیل | ضد آب، اقتصادی، مناسب کار مرطوب | مقاومت مکانیکی پایین‌تر |
| بافت نخی با پوشش پلی‌یورتان | حساسیت بالا برای کار ظریف و مونتاژ | حفاظت کم در برابر برش و حرارت |
| الیاف ضدبرش (HPPE و مشابه) | مقاومت برشی بالا در کنار تحرک خوب | در برابر سوراخشدگی با نوک تیز لزوماً قوی نیست |
| الیاف نسوز آرامیدی | حرارت و شعله، کار گرم و جوشکاری | هزینهٔ بالاتر؛ برای کار شیمیایی طراحی نشده |
نمونهٔ هر دسته در دسته‌بندی تجهیزات حفاظت دست آکس قابل مشاهده است؛ از دستکش چرمی هوبارت تا دستکش ضد اسید برای کار شیمیایی.
اعداد و حروف روی دستکش یعنی چه؟ کد EN 388
زیر نشان چکش روی دستکش، یک کد چندنویسه‌ای چاپ می‌شود. این کد طبق ویرایش ۲۰۱۶ استاندارد EN 388 خوانده می‌شود و هر جایگاه آن یک آزمون جداگانه است.
| جایگاه | چه چیزی را می‌سنجد | دامنهٔ امتیاز |
|---|---|---|
| رقم ۱ | مقاومت در برابر سایش | ۱ تا ۴ |
| رقم ۲ | مقاومت برشی با آزمون دوار (Coup) | ۱ تا ۵ |
| رقم ۳ | مقاومت در برابر پارگی | ۱ تا ۴ |
| رقم ۴ | مقاومت در برابر سوراخشدگی | ۱ تا ۴ |
| حرف پنجم | مقاومت برشی با آزمون TDM طبق ISO 13997 | A تا F |
| حرف ششم | حفاظت در برابر ضربه | P در صورت قبولی |
حرف X را جدی بگیرید
حرف X در هر جایگاه یعنی آن آزمون انجام نشده است؛ نه اینکه نتیجه ضعیف بوده و نه اینکه مهم نیست. اگر خطر غالب کار شما همان جایگاه است، دستکشی با X در آن خانه مدرکی برای شما ندارد.
کد EN 388 فقط خطرهای مکانیکی را پوشش می‌دهد. برای حرارت، مواد شیمیایی و خطر بیولوژیک، نشان و استاندارد جداگانه‌ای روی دستکش درج می‌شود؛ نبودن آن نشان، نبود آن حفاظت است.
کدام دستکش برای کدام کار؟
| نوع کار | خطر غالب | گزینهٔ رایج | روی کد چه ببینید |
|---|---|---|---|
| جوشکاری و کار گرم | جرقه و حرارت تماسی | چرم ساق‌بلند یا آرامیدی | سایش بالا به‌علاوهٔ نشان حرارتی |
| مونتاژ و کار ظریف | سایش سبک | بافت نخی با پوشش پلی‌یورتان | حساسیت انگشت مهم‌تر از عدد برش |
| کار با ورق و شیشه | برش | الیاف ضدبرش | حرف TDM در سطح مورد نیاز کار |
| کار شیمیایی و اسید | نفوذ ماده | نیتریل یا دستکش شیمیایی اختصاصی | نشان شیمیایی و جدول زمان نفوذ مادهٔ خاص شما |
| حمل بار و انبارداری | سایش و سوراخشدگی | چرم کف دوبل | سایش و سوراخشدگی هر دو بالا |
| کار مرطوب و شستوشو | رطوبت و لغزش | PVC یا نیتریل ساق‌بلند | طرح سطح برای چسبندگی در حالت خیس |
برای انتخاب دقیق‌تر بر پایهٔ تحلیل خطر هر شغل، راهنمای انتخاب دستکش بر اساس خطر کار را ببینید.
سایز و فیت؛ پارامتری که نادیده می‌ماند
دستکش گشاد در ماشین‌آلات دوار خودش خطر می‌سازد و دستکش تنگ دست را خسته می‌کند و در نهایت درمی‌آید. اندازه‌گیری چند دقیقه طول می‌کشد.
- دور کف دست را در پهن‌ترین نقطه، بدون شست، اندازه بگیرید.
- طول دست را از سر انگشت وسط تا خط مچ بسنجید.
- عدد بزرگ‌تر را مبنا بگیرید و با جدول سایز همان سازنده تطبیق دهید.
- نمونه را در حالت کاری واقعی تست کنید: گرفتن ابزار، بستن مهره، مشت کردن.
- برای خرید سازمانی دو تا سه سایز سفارش دهید؛ تک‌سایز خریدن برای کل تیم منجر به درآوردن دستکش می‌شود.
پنج اشتباه رایج در خرید دستکش کار
- انتخاب بر پایهٔ جنس به‌جای خطر: «چرم بهتر است» یک قاعدهٔ عمومی نیست؛ برای کار شیمیایی اشتباه است.
- نخواندن کد EN 388: دو دستکش با ظاهر یکسان می‌توانند دو سطح حفاظت کاملاً متفاوت داشته باشند.
- تکیه به گواهی فروشنده به‌جای نشان روی کالا: نشان و کد باید روی خود دستکش باشد.
- نادیده‌گرفتن طول ساق: در کار با مایع و جرقه، مچ و ساعد هم در معرض است.
- نداشتن برنامهٔ تعویض: دستکش فرسوده با سوراخ و درزِ باز، حفاظت خود را از دست داده است.
پرسش‌های پرتکرار
عددهای روی دستکش کار چه معنیای دارند؟
چهار رقم اول زیر نشان چکش، بهترتیب مقاومت در برابر سایش، برش، پارگی و سوراخشدگی را نشان میدهند. حرف پنجم مقاومت برشی با آزمون ISO 13997 است و حرف ششم حفاظت در برابر ضربه.
دستکش کار و دستکش ایمنی فرق دارند؟
در گفتار روزمره یکی هستند. در خرید سازمانی، آنچه ملاک است نام محصول نیست؛ نشان و کد استاندارد چاپ‌شده روی دستکش است که سطح حفاظت را تعیین می‌کند.
دستکش ضدبرش برای کار با روغن هم مناسب است؟
لزوماً نه. مقاومت برشی یک آزمون مکانیکی است و چیزی دربارهٔ نفوذ روغن یا چسبندگی در حالت چرب نمی‌گوید. برای کار روغنی، پوشش نیتریل را هم در نظر بگیرید.
هر چند وقت یک‌بار دستکش را عوض کنیم؟
بازهٔ ثابتی وجود ندارد؛ معیار وضعیت است. سوراخ، درز باز، سخت‌شدن چرم، تغییر رنگ پوشش و از دست رفتن چسبندگی، هر کدام نشانهٔ کنارگذاشتن است.
تأمین دستکش بر عهدهٔ کارفرماست یا کارگر؟
تأمین رایگان تجهیزات حفاظت فردی متناسب با خطر کار، تکلیف کارفرماست و کارگر هم موظف به استفاده از آن است. جزئیات در مادهٔ ۹۱ قانون کار آمده است.
سفارش سازمانی دستکش کار؟
خطر غالب کار، تعداد و سایزها را بگویید تا کارشناس آکس گزینهٔ منطبق با استاندارد را پیشنهاد دهد و پیش‌فاکتور صادر کند.
بیشتر بخوانید: دستکش، آخرین لایهٔ دفاع در کار با ماشین است؛ لایهٔ اول الزامات حفاظ‌گذاری ماشین‌آلات است.
آخرین بازبینی: ۱۰ مهر ۱۴۰۵ — بازبینی بعدی: ۰۸ آبان ۱۴۰۵