شیلنگ آتشنشانی: انواع، استاندارد EN 14540 و راهنمای انتخاب
پاسخ سیثانیهای: شیلنگ آتشنشانی بر دو پایه دستهبندی میشود: ساختار (تختشوندهٔ غیرنشتی یا نیمهسخت) و محل کاربرد (سیستم ثابت یا خودرو و پمپ). مرجع شیلنگ تخت سیستمهای ثابت، EN 14540 است: حداکثر فشار کاری ۱٫۵ مگاپاسکال (حدود ۱۵ بار)، قطر داخلی ۲۵ تا ۵۲ میلیمتر، دمای محیط منفی ۲۰ تا مثبت ۶۰ درجهٔ سلسیوس. برای شیلنگ نیمهسخت، مرجع سیستم ثابت EN 694 و مرجع خودرو و پمپ EN 1947 است. خرید بدون ذکر یکی از این چهار شماره، خرید بدون مشخصات است.
انواع شیلنگ آتشنشانی
در بازار ایران شیلنگ آتشنشانی را با نامهای متفاوت میفروشند — برزنتی، لاستیکی، کتانی، دولایه — ولی در استاندارد، تنها دو خانواده وجود دارد:
- شیلنگ تختشوندهٔ غیرنشتی: خالی که باشد تخت میشود و جمع یا تا میشود. در جعبهٔ آتشنشانی و روی خودرو رایج است. فضای کمی میگیرد ولی پیش از استفاده باید کامل باز شود.
- شیلنگ نیمهسخت: مقطع دایرهای خود را حفظ میکند. روی قرقرهٔ جعبهٔ دیواری مینشیند و مزیتش این است که بدون بازکردن کامل، همان لحظه آبدهی میکند — برای کاربر غیرحرفهای در ساختمان مناسبتر است.
پایهٔ دوم دستهبندی، محل کاربرد است: شیلنگ سیستم ثابت (جعبه، هیدرانت دیواری) با شیلنگ خودرو و پمپ یکی نیست و استانداردشان هم متفاوت است.
استاندارد شیلنگ آتشنشانی در یک جدول
| استاندارد | نوع شیلنگ | کاربرد |
|---|---|---|
| EN 14540 | تختشوندهٔ غیرنشتی | سیستمهای ثابت — جعبه و هیدرانت دیواری مطابق EN 671-2 |
| EN 694 | نیمهسخت | سیستمهای ثابت — قرقرهٔ جعبهٔ دیواری |
| EN 1947 | نیمهسخت | خودروی آتشنشانی و پمپ |
| EN 1924 | تختشوندهٔ غیرنشتی | شیلنگ انتقال خودرو و پمپ |
| EN 671-1 و EN 671-2 | سامانه، نه شیلنگ | جعبهٔ قرقرهدار نیمهسخت · جعبهٔ شیلنگ تخت |
| BS 6391 | تختشونده | مرجع بریتانیایی که در اسناد خلیج فارس زیاد دیده میشود |
نکتهٔ مهم در اسناد مناقصه: نوشتن «شیلنگ آتشنشانی استاندارد» معنای فنی ندارد. باید سه چیز نوشته شود: شمارهٔ استاندارد، قطر داخلی، و فشار کاری.
قطر، فشار کاری و دمای محیط
طبق دامنهٔ EN 14540، شیلنگ تخت سیستم ثابت در قطرهای داخلی ۲۵ تا ۵۲ میلیمتر و برای حداکثر فشار کاری ۱٫۵ مگاپاسکال طراحی میشود. معادل اینچی قطرهای رایج در ایران:
| قطر داخلی | معادل رایج | کاربرد معمول |
|---|---|---|
| ۲۵ میلیمتر | یک اینچ | قرقرهٔ دیواری و کاربر غیرحرفهای |
| ۳۸ میلیمتر | یک و نیم اینچ | جعبهٔ آتشنشانی ساختمانی |
| ۵۲ میلیمتر | دو اینچ | خط حملهٔ صنعتی |
| ۶۵ میلیمتر و بالاتر | دو و نیم اینچ | خودروی آتشنشانی — خارج از دامنهٔ EN 14540 |
در دمای محیط، EN 14540 مبنای منفی ۲۰ درجه را برای شرایط عادی و منفی ۳۰ درجه را برای اقلیم سردتر تعریف کرده و حداکثر دمای محیط را مثبت ۶۰ درجهٔ سلسیوس گذاشته است. برای انبار یا محوطهٔ باز در جنوب ایران، همین سقف بالایی معیار تعیینکنندهای است که معمولاً نادیده گرفته میشود.
تفکیک دو عدد: فشار کاری همان عددی است که شیلنگ برای کار دائم طراحی شده، و فشار ترکیدن عددی است که در آزمون تخریب به دست میآید. فروشندهای که فقط عدد بزرگ ترکیدن را اعلام میکند، مشخصهٔ تعیینکننده را نداده است.
چگونه شیلنگ آتشنشانی را انتخاب کنیم
- کاربر را مشخص کنید: اگر کاربر ساکن ساختمان است، نیمهسخت روی قرقره منطقیتر است؛ اگر تیم آتشنشانی آموزشدیده دارید، شیلنگ تخت با دبی بالاتر بهتر است.
- محیط را بسنجید: محیط اسیدی یا شیمیایی پوشش بیرونی مقاوم میخواهد؛ محیط دریایی مقاومت در برابر سایش و خوردگی کوپلینگ.
- کوپلینگ را جدا نبینید: شیلنگ باید با کوپلینگ مطابق استاندارد ملی همان شبکه بسته شود؛ ناهماهنگی کوپلینگ رایجترین دلیل بیاستفاده ماندن شیلنگ نو در جعبه است.
- طول را از نقشه دربیاورید: طول باید تا دورترین نقطهٔ تحت پوشش برسد، نه تا درب اتاق.
شیلنگ تنها یک حلقه از زنجیره است. انتخاب نادرست نازل یا ناسازگاری آن با دبی شیلنگ، همان اثری را دارد که در مقالهٔ فوم آتشنشانی و درصد تزریق دربارهٔ تناسب تجهیز و مایع گفته شده.
بازرسی، تست فشار و نگهداری شیلنگ آتشنشانی
شیلنگ تنها قلمی است که سالها در جعبه میماند و تا روز حادثه کسی نمیداند سالم است یا نه. چرخهٔ حداقلی نگهداری:
| بازه | کار | معیار رد |
|---|---|---|
| ماهانه | بازرسی چشمی جعبه و نصب شیلنگ | نبود شیلنگ، قفل شکسته، دسترسی مسدود |
| ششماهه | بازکردن کامل، بازرسی بریدگی و سایش و تاوردگی | بریدگی تا لایهٔ داخلی، تاوردگی یا جداشدن لایهها |
| سالانه | تست فشار هیدرواستاتیک مطابق استاندارد مرجع | نشت، افت فشار، تغییر شکل دائمی |
| پس از هر استفاده | شستوشو، خشککردن کامل در سایه، تاکردن از خط جدید | جمعکردن مرطوب — علت اصلی پوسیدگی |
دو عادت ساده که عمر شیلنگ را چند سال بالا میبرد: هرگز شیلنگ مرطوب را جمع نکنید، و هر بار تاخوردگی را از خط دیگری بزنید تا فشار همیشه روی یک خط جمع نشود.
در ایران برند آلمانی اشباخ (Jakob Eschbach) شناختهشدهترین نام در شیلنگ آتشنشانی است، بهویژه در نسخهٔ مقاوم در برابر مواد شیمیایی و اسید. معیار داوری دربارهٔ هر برند، برگهٔ آزمون و شمارهٔ استاندارد روی مارکینگ شیلنگ است، نه نام تجاری.
برای تکمیل مجموعهٔ عملیاتی، تبر، هالیگان و دیلم آتشنشانی و چکلیست تجهیزات فردی آتشنشانی را ببینید؛ و برای سامانهٔ کشف حریق که مقدمهٔ هر اطفاست، چکلیست بازرسی سیستم اعلام حریق.
مشخصات رسمی استاندارد اروپایی در پایگاه استاندارد EN 14540:2014 در دسترس است.
پرسشهای پرتکرار دربارهٔ شیلنگ آتشنشانی
شیلنگ آتشنشانی چند سال عمر میکند؟
عمر شیلنگ عدد ثابت ندارد و به شرایط نگهداری وابسته است. معیار عملی، قبولی در تست فشار دورهای است، نه سال تولید. شیلنگی که در تست نشت یا افت فشار بدهد، هر چقدر هم نو باشد از رده خارج میشود.
تفاوت شیلنگ تخت و نیمهسخت در عمل چیست؟
شیلنگ تخت باید پیش از آبدهی کامل باز شود و دبی بالاتری میدهد؛ مناسب تیم آموزشدیده. شیلنگ نیمهسخت روی قرقره میماند و بدون بازکردن کامل کار میکند؛ مناسب ساکنان و کاربر غیرحرفهای.
در مشخصات خرید چه بنویسیم؟
چهار قلم: شمارهٔ استاندارد (مثلاً EN 14540)، قطر داخلی به میلیمتر، فشار کاری به بار یا مگاپاسکال، و نوع کوپلینگ هماهنگ با شبکهٔ موجود. طول و دمای محیط را هم اضافه کنید.
اگر جعبههای آتشنشانی مجموعهٔ شما باید تجهیز یا نوسازی شود، نقشه و قطر خط موجود را برای کارشناسان آکس بفرستید تا مشخصات و پیشفاکتور تهیه شود.
آخرین بازبینی محتوا: مرداد ۱۴۰۵ · بازبینی بعدی: بهمن ۱۴۰۵