MSDS یا SDS چیست؟ ۱۶ بخش برگه اطلاعات ایمنی مواد
برگه اطلاعات ایمنی مواد (MSDS یا شکل تازهتر آن SDS) سندی است که خطرات یک مادهٔ شیمیایی، روش کار ایمن، کمکهای اولیه و اقدام در شرایط اضطراری را در یک قالب استاندارد ۱۶بخشی مطابق GHS ارائه میکند. این برگه باید برای هر مادهٔ شیمیایی در دسترس کارگران باشد.
MSDS یا SDS؛ تفاوت در کجاست؟
دو اصطلاح را اغلب به جای هم به کار میبرند، اما یکی نسخهٔ تازهتر دیگری است. MSDS (Material Safety Data Sheet) نام قدیمی بود که قالب یکدستی نداشت. با هماهنگشدن جهانی طبقهبندی مواد (GHS)، قالب استاندارد ۱۶بخشی معرفی شد و نام آن به SDS (Safety Data Sheet) تغییر کرد.
SDS عبارت است از نسخهٔ استاندارد، ساختارمند و جهانیِ همان سند. در عمل، آنچه امروز باید تهیه شود SDS است؛ اما در گفتار روزمره هنوز همه آن را MSDS مینامند. مدیریت درست این اسناد بخشی از استانداردهای HSE مدیریت مواد شیمیایی است.
۱۶ بخش برگه اطلاعات ایمنی (SDS)
قالب استاندارد SDS مطابق GHS همیشه ۱۶ بخش دارد و ترتیب آنها ثابت است. همین ترتیب ثابت، پیداکردن سریع اطلاعات در شرایط اضطراری را ممکن میکند:
| بخش | موضوع |
|---|---|
| ۱ | شناسایی ماده و شرکت سازنده |
| ۲ | شناسایی خطرات |
| ۳ | ترکیب و اجزای سازنده |
| ۴ | کمکهای اولیه |
| ۵ | اقدامات اطفای حریق |
| ۶ | اقدام در نشت و ریزش اتفاقی |
| ۷ | جابهجایی و انبارش |
| ۸ | کنترل مواجهه و حفاظت فردی |
| ۹ | ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی |
| ۱۰ | پایداری و واکنشپذیری |
| ۱۱ | اطلاعات سمیتشناسی |
| ۱۲ | اطلاعات زیستمحیطی |
| ۱۳ | ملاحظات دفع مواد |
| ۱۴ | اطلاعات حمل و نقل |
| ۱۵ | اطلاعات قانونی و مقرراتی |
| ۱۶ | سایر اطلاعات |
بخشهای ۴ تا ۸ (کمک اولیه، اطفای حریق، نشت، انبارش و حفاظت فردی) در عملیات روزانه بیشترین کاربرد را دارند؛ بخش ۸ مشخص میکند چه دستکش شیمیایی مطابق EN ISO 374 و چه لباس ضد اسید برای کار با آن ماده لازم است.
چطور از SDS در محیط کار استفاده کنیم؟
- برای هر مادهٔ شیمیایی موجود، SDS بهروز و به زبان قابل فهم کارگر تهیه کنید.
- برگهها را در محل دسترس (نزدیک محل نگهداری ماده) نگه دارید.
- کارگران را برای خواندن بخشهای کمک اولیه و نشت آموزش دهید.
- SDS را مبنای انتخاب تجهیزات حفاظت فردی و روش انبارش قرار دهید.
خطر رایج
SDS منقضی، ترجمهنشده یا بایگانیشده در کشوی دفتر، عملاً بیاثر است. برگهای که کارگر در لحظهٔ حادثه به آن دسترسی ندارد، هیچ کمکی نمیکند.
SDS و تکلیف قانونی کارفرما
در نظام ایمنی کار، اطلاعرسانی دربارهٔ خطرات مواد و تأمین تجهیزات حفاظتی بر عهدهٔ کارفرماست؛ همان اصلی که در ماده ۹۱ قانون کار آمده است. SDS پشتوانهٔ فنی این تکلیف است: بدون آن، نه میتوان تجهیزات درست را انتخاب کرد و نه آموزش دقیق داد. طرح موضوع در کمیتهٔ حفاظت فنی و ثبت آن در صورتجلسه، اقدام درستی است.
کار با مواد شیمیایی در کنار SDS به رویههای ایمن دیگر مانند ورود ایمن به فضای محصور و دستورالعمل LOTO گره میخورد. برای انتخاب درست تجهیزات هم میتوانید تجهیزات حفاظت فردی را ببینید.
تجهیزات حفاظتی کار با مواد شیمیایی را استعلام کنید
کارشناسان آکس بر اساس SDS مواد شما، دستکش، لباس و ماسک مناسب را پیشنهاد میدهند.
پرسشهای پرتکرار
تفاوت MSDS و SDS چیست؟
MSDS نام قدیمی و بدون قالب یکدست بود؛ SDS نسخهٔ استاندارد مطابق GHS با ۱۶ بخش ثابت است. امروز شکل درست، SDS است، اگرچه در عرف هنوز همه آن را MSDS مینامند.
SDS چند بخش دارد؟
قالب استاندارد SDS مطابق GHS ۱۶ بخش دارد، از شناسایی ماده تا سایر اطلاعات، با ترتیب ثابت.
تهیهٔ SDS وظیفهٔ کیست؟
تولیدکننده یا واردکنندهٔ ماده باید SDS را ارائه دهد، و کارفرما موظف است آن را در دسترس کارگر قرار دهد و بر اساس آن آموزش دهد.
آیا SDS باید فارسی باشد؟
برگه باید به زبانی باشد که کارگر میفهمد؛ در محیط کار ایران، نسخهٔ فارسی یا دوزبانه ضروری است تا در لحظهٔ حادثه قابل استفاده باشد.
آخرین بازبینی: ۷ مهر ۱۴۰۵