دستکش شیمیایی و ضد اسید: استاندارد EN ISO 374 و انتخاب بر اساس ماده
پاسخ کوتاه: دستکش شیمیایی دستکشی است که مطابق استاندارد EN ISO 374 در برابر «نفوذ مولکولی» ماده آزمون شده باشد، نه صرفاً دستکشی که ضدآب به نظر برسد. سه تیپ دارد: تیپ A دستکم ۳۰ دقیقه مقاومت در برابر ۶ مادهٔ آزمون، تیپ B همان ۳۰ دقیقه در برابر ۳ ماده، و تیپ C دستکم ۱۰ دقیقه در برابر یک ماده. انتخاب درست با تیپ تمام نمیشود؛ باید کد حرفی مادهٔ خودتان (مثلاً L برای اسید سولفوریک ۹۶٪) روی دستکش باشد و سطح زمان نفوذ آن ماده را از جدول سازنده بخوانید.
- EN ISO 374 چه چیزی را میسنجد
- تیپ A، B و C
- شش سطح زمان نفوذ
- هجده مادهٔ آزمون و کد حرفی
- انتخاب جنس بر اساس ماده
- سه اشتباه رایج
- پرسشهای پرتکرار
دستکش شیمیایی چیست و EN ISO 374 چه چیزی را تضمین میکند
خطر یک دستکش شیمیایی نامناسب این است که هیچ نشانهٔ بیرونی ندارد. ماده میتواند در سطح مولکولی از جدارهٔ دستکش عبور کند بدون آنکه سوراخ، تورم یا تغییر رنگی دیده شود؛ کاربر تا زمانی که ماده به پوست نرسیده چیزی نمیفهمد. به همین دلیل استاندارد اروپایی EN ISO 374 سه چیز جدا را میسنجد:
- نفوذ مولکولی (Permeation) — با روش آزمون EN 16523-1؛ خروجی آن «زمان تا نفوذ» است.
- نفوذ فیزیکی (Penetration) — عبور ماده از سوراخ، درز یا نقص تولید (بخش 374-2).
- تخریب (Degradation) — تغییر خواص خود لاستیک بر اثر تماس با ماده: ترد شدن، تورم، پوستهپوسته شدن (بخش 374-4).
بخش 374-5 هم حفاظت در برابر باکتری، قارچ و ویروس را پوشش میدهد. یک دستکش میتواند در آزمون تخریب خوب باشد و در آزمون نفوذ ضعیف؛ این دو یکی نیستند.
تیپ A، B و C در دستکش شیمیایی
تفاوت سه تیپ در «کیفیت» نیست، در تعداد موادی است که دستکش در برابرشان آزمون را گذرانده. یک دستکش تیپ C میتواند در برابر همان مادهٔ خاص شما بهتر از یک تیپ A باشد.
| تیپ | حداقل زمان تا نفوذ | تعداد مواد آزمون | کاربرد معمول |
|---|---|---|---|
| تیپ A | ۳۰ دقیقه برای هر ماده | دستکم ۶ ماده از فهرست ۱۸تایی | آزمایشگاه، پتروشیمی، تماس طولانی |
| تیپ B | ۳۰ دقیقه برای هر ماده | دستکم ۳ ماده | خط تولید با مواد مشخص و محدود |
| تیپ C | ۱۰ دقیقه | دستکم ۱ ماده | پاشش اتفاقی، تماس کوتاه |
شش سطح زمان نفوذ
هر ماده جداگانه آزمون میشود و نتیجه در یکی از شش سطح مینشیند. حداکثر مدت آزمون ۴۸۰ دقیقه است.
| سطح | زمان تا نفوذ |
|---|---|
| ۱ | بیش از ۱۰ دقیقه |
| ۲ | بیش از ۳۰ دقیقه |
| ۳ | بیش از ۶۰ دقیقه |
| ۴ | بیش از ۱۲۰ دقیقه |
| ۵ | بیش از ۲۴۰ دقیقه |
| ۶ | بیش از ۴۸۰ دقیقه |
این عدد، عمر دستکش نیست. آزمون در دمای آزمایشگاه، بدون کشش مکانیکی و با مادهٔ خالص انجام میشود. دمای دست حدود ۳۷ درجه است و گرما، غلظت بالاتر و کشیدگی دستکش زمان واقعی را کوتاهتر میکند. برای کار میدانی همیشه حاشیهٔ ایمنی بگذارید.
هجده مادهٔ آزمون و کد حرفی روی دستکش
ویرایش ۲۰۱۶ فهرست مواد آزمون را از ۱۲ به ۱۸ رساند. حرفهای چاپشده زیر پیکتوگرام ارلنمایر میگویند دستکش در برابر کدام مواد آزمون شده است.
| کد | ماده | کد | ماده |
|---|---|---|---|
| A | متانول | K | سدیم هیدروکسید ۴۰٪ |
| B | استون | L | اسید سولفوریک ۹۶٪ |
| C | استونیتریل | M | اسید نیتریک ۶۵٪ |
| D | دیکلرومتان | N | اسید استیک ۹۹٪ |
| E | دیسولفید کربن | O | آمونیاک ۲۵٪ |
| F | تولوئن | P | آب اکسیژنه ۳۰٪ |
| G | دیاتیلآمین | S | اسید فلوئوریدریک ۴۰٪ |
| H | تتراهیدروفوران | T | فرمالدهید ۳۷٪ |
| I | اتیل استات | J | ان-هپتان |
کار عملی: مادهٔ اصلی فرایندتان را پیدا کنید، حرفش را روی دستکش بجویید، و اگر آن حرف نبود، آن دستکش برای آن ماده «آزموننشده» است — نه لزوماً ضعیف، ولی بیسند.
انتخاب جنس دستکش شیمیایی بر اساس ماده
جدول زیر جهتگیری اولیه است؛ تصمیم نهایی با جدول مقاومت شیمیایی سازنده گرفته میشود.
| جنس | نقطهٔ قوت | ضعف شناختهشده |
|---|---|---|
| نیتریل | روغن، گریس، حلالهای نفتی، اسید و باز رقیق؛ مقاومت سایشی خوب | کتونها (استون) و حلالهای کلردار |
| نئوپرن | اسید و باز، الکل، طیف وسیع با انعطاف خوب | حلالهای آروماتیک قوی |
| بوتیل | کتونها، استرها و گازهای قطبی؛ نفوذناپذیری بالا | هیدروکربنهای نفتی؛ قیمت بالا |
| ویتون / فلوئوروالاستومر | حلالهای آروماتیک و کلردار | گران و کمانعطاف |
| لاتکس طبیعی | اسید و باز رقیق، کار خیس عمومی | حلالها؛ خطر آلرژی پروتئین لاتکس |
| PVC | اسید و باز رقیق، کار با آب و شوینده | حلالها و دمای بالا |
در آکس، دستکشهای شیمیایی برندهای انسل، آلفاتک و کوستا موجود است — از نمونههای پرکاربرد: دستکش نیتریلی ضد حلال Alphatec 37-676، دستکش نیتریل Sol-Vex 37-185، دستکش لاتکس نیتریل TouchNTuff 92-600 و دستکش ضد اسید انسل 14-663 EDGE.
سه اشتباه رایج در خرید دستکش شیمیایی
- خواندن تیپ بهجای کد ماده. «تیپ A» یعنی شش ماده آزمون شده، نه اینکه در برابر همهچیز مقاوم است. اگر ماده شما جزو آن شش تا نباشد، تیپ A هیچ چیزی دربارهٔ آن نمیگوید.
- یکیگرفتن مقاومت شیمیایی با مقاومت مکانیکی. دستکشی که در برابر اسید عالی است ممکن است در برابر برش ضعیف باشد؛ آن عدد جدا و در استاندارد EN 388 نوشته میشود. کار با اسید داغ هم خطر حرارتی جدا دارد که در دستکش عایق حرارت بررسی شده.
- استفادهٔ دوباره از دستکش آلوده. پس از تماس، نفوذ متوقف نمیشود؛ ماده در جداره پیش میرود. دستکش تماسدیده با مادهای که زمان نفوذ کوتاهی دارد، دور ریخته میشود نه شسته.
دستکش شیمیایی معمولاً تنها لایهٔ حفاظتی نیست. اگر پاشش تمامبدن محتمل است، انتخاب لباس هم باید با همان منطق تیپبندی انجام شود: لباس ضد اسید و پوشاک شیمیایی — شش تیپ حفاظتی. برای کار روی تجهیزات برقدار هم دستکش شیمیایی جایگزین دستکش عایق برق IEC 60903 نمیشود.
پرسشهای پرتکرار
تفاوت دستکش شیمیایی و دستکش ضد اسید چیست؟
«ضد اسید» نام صنفی است، نه ردهٔ استاندارد. همان دستکش شیمیایی است که کد حرفی اسیدها (K، L، M، N) را گذرانده. هنگام خرید بهجای عبارت ضد اسید، کد ماده و سطح زمان نفوذ را بخواهید.
دستکش لاتکس برای کار با اسید مناسب است؟
برای اسید و باز رقیق و تماس کوتاه بله، برای اسید غلیظ یا حلال نه. ضمناً لاتکس طبیعی برای بخشی از کاربران آلرژیزاست و در محیط با تماس مکرر، نیتریل انتخاب امنتری است.
هر چند وقت باید دستکش شیمیایی را تعویض کرد؟
مبنا زمان تماس است نه تعداد روز. برای هر ماده سطح زمان نفوذ را از جدول سازنده بردارید، حاشیهٔ ایمنی بگذارید و بازهٔ تعویض را در دستورالعمل کار بنویسید. هر دستکشِ متورم، ترد، تغییررنگداده یا پاره بدون توجه به زمان کنار گذاشته میشود.
انتخاب دستکش برای مادهٔ خاص شما
فهرست مواد فرایند و مدت تماس را بفرستید تا جدول مقاومت شیمیایی سازنده تطبیق داده شود و گزینهٔ متناسب پیشنهاد شود.
منبع فنی زمان نفوذ و سطوح آزمون: مقالهٔ فنی SATRA دربارهٔ دستکشهای حفاظت شیمیایی.
تاریخ بازبینی بعدی: بهمن ۱۴۰۵ — بررسی تغییر ویرایش EN ISO 374 و بهروزرسانی فهرست کالاهای موجود.