جدول کلاس حفاظتی ماسک تنفسی: FFP، فیلتر ذرهای و کد رنگی گازها
- کلاس حفاظتی ماسک یعنی چه
- جدول فاکتور حفاظت انواع ماسک
- کلاس ماسک یکبارمصرف: FFP1 تا FFP3
- کلاس فیلتر ذرهای: P1 تا P3
- کد رنگی فیلتر گاز و بخار
- کلاس ظرفیت فیلتر: ۱، ۲ و ۳
- روش انتخاب در چهار گام
- مرز قرمز: کجا ماسک فیلتردار ممنوع است
- پرسشهای پرتکرار
کلاس حفاظتی ماسک یعنی چه
کلاس حفاظتی ماسک بیان عددی این است که ماسک چه سهمی از آلایندهٔ هوا را از دستگاه تنفسی کاربر دور نگه میدارد. این عدد دو لایه دارد که اغلب با هم اشتباه گرفته میشوند: لایهٔ اول راندمان فیلتر است که در آزمایشگاه سنجیده میشود، و لایهٔ دوم فاکتور حفاظت تخصیصی یا APF است که نشت از کنارهٔ ماسک را هم حساب میکند.
تفاوت این دو تعیینکننده است. یک فیلتر ممکن است ۹۹ درصد ذرات را بگیرد، اما اگر لبهٔ ماسک روی صورت ننشیند، هوای آلوده از کنار وارد میشود و راندمان فیلتر بیمعنا میشود. به همین دلیل کلاس حفاظتی ماسک را همیشه باید با APF خواند، نه با درصد فیلتراسیون.
معنای عملی APF ساده است: فاکتور ۱۰ یعنی غلظت داخل ماسک یکدهم غلظت بیرون است. اگر هوای کارگاه ده برابر حد مجاز آلوده باشد، ماسکی با فاکتور ۱۰ شما را دقیقاً به حد مجاز میرساند و حاشیهٔ اطمینانی باقی نمیماند.
جدول فاکتور حفاظت انواع ماسک
جدول زیر کلاس حفاظتی ماسک را برای رایجترین انواع تجهیزات حفاظت تنفسی صنعتی نشان میدهد. مقادیر APF بر پایهٔ رویهٔ سازمان ایمنی و بهداشت بریتانیا (HSE) است؛ توجه کنید که کشورها اعداد متفاوتی بهکار میبرند و مقادیر OSHA در آمریکا با این جدول یکسان نیست.
| نوع ماسک | کلاس فیلتر | فاکتور حفاظت (APF) | حداکثر غلظت مجاز |
|---|---|---|---|
| یکبارمصرف فیلترینگ | FFP1 | ۴ | ۴ برابر حد مجاز |
| یکبارمصرف فیلترینگ | FFP2 | ۱۰ | ۱۰ برابر حد مجاز |
| یکبارمصرف فیلترینگ | FFP3 | ۲۰ | ۲۰ برابر حد مجاز |
| نیمصورت لاستیکی | P1 | ۴ | ۴ برابر حد مجاز |
| نیمصورت لاستیکی | P2 | ۱۰ | ۱۰ برابر حد مجاز |
| نیمصورت لاستیکی | P3 | ۲۰ | ۲۰ برابر حد مجاز |
| تمامصورت | P2 | ۱۶ | ۱۶ برابر حد مجاز |
| تمامصورت | P3 | ۴۰ | ۴۰ برابر حد مجاز |
| تنفس هوای فشرده (ایرپک) | مدار باز | ۲۰۰۰ | فضای محصور و IDLH |
نکتهٔ کلیدی این جدول در دو ردیف آخر پنهان است: همان فیلتر P3 روی نیمصورت فاکتور ۲۰ میدهد و روی تمامصورت فاکتور ۴۰. فیلتر عوض نشده؛ آببندی صورت عوض شده. یعنی ارتقای کلاس حفاظتی ماسک همیشه از راه گرانکردن فیلتر نمیگذرد.
کلاس ماسک یکبارمصرف: FFP1 تا FFP3
ماسکهای یکبارمصرف اروپایی زیر استاندارد EN 149 ردهبندی میشوند و سه کلاس دارند. معیار ردهبندی هم راندمان فیلتر است و هم بیشینهٔ نشت کل به داخل.
| کلاس | حداقل راندمان فیلتر | بیشینهٔ نشت به داخل | کاربرد متعارف |
|---|---|---|---|
| FFP1 | ۸۰٪ | ۲۲٪ | غبار درشت مکانیکی، سنبادهکاری چوب |
| FFP2 | ۹۴٪ | ۸٪ | غبار سیلیس، فایبرگلاس، دود جوش سبک |
| FFP3 | ۹۹٪ | ۲٪ | آزبست، فلزات سنگین، عوامل بیولوژیک |
حرف اضافهٔ روی برچسب هم معنا دارد. پسوند NR یعنی ماسک فقط برای یک شیفت است و پسوند R یعنی قابل استفادهٔ مجدد. علامت D نشان میدهد ماسک آزمون گرفتگی با غبار دولومیت را گذرانده و در شیفت طولانی نفسکشیدن با آن سخت نمیشود.
کلاس فیلتر ذرهای: P1 تا P3
وقتی بهجای ماسک یکبارمصرف از نیمصورت یا تمامصورت لاستیکی استفاده میکنید، فیلتر جدا خریداری میشود و زیر استاندارد EN 143 ردهبندی میشود. سه کلاس P1، P2 و P3 با راندمان بهترتیب ۸۰، ۹۴ و ۹۹٫۹۵ درصد.
فیلتر ذرهای فقط ذره میگیرد. هیچ فیلتر P در برابر گاز، بخار حلال یا بوی مواد شیمیایی کاری نمیکند؛ حتی اگر بوی محیط را کم کند، آن کاهش بو از جذب سطحی موقت است نه حفاظت.
کد رنگی فیلتر گاز و بخار
فیلترهای گاز زیر استاندارد EN 14387 با نوار رنگی کدگذاری میشوند. این کد رنگی سریعترین راه کنترل انبار و کنترل صحنه است: با یک نگاه معلوم میشود فیلتر روی ماسک با مادهای که در محیط هست میخواند یا نه.
| حرف | رنگ نوار | در برابر چه | نمونهٔ صنعتی |
|---|---|---|---|
| A | قهوهای | گاز و بخار آلی با نقطهٔ جوش بالای ۶۵ درجه | حلال، رنگ، تینر |
| AX | قهوهای | ترکیبات آلی با نقطهٔ جوش پایین (یکبارمصرف) | متانول، استون سبک |
| B | خاکستری | گاز و بخار معدنی | کلر، سیانید هیدروژن، سولفید هیدروژن |
| E | زرد | گازهای اسیدی | دیاکسید گوگرد، اسید کلریدریک |
| K | سبز | آمونیاک و مشتقات آلی آن | سردخانه، صنایع کود |
| CO | سیاه | مونوکسید کربن | حریق و موتورخانه |
| Hg-P3 | قرمز-سفید | بخار جیوه | کلرآلکالی، آزمایشگاه |
فیلترهای ترکیبی هم وجود دارند؛ برای نمونه ABEK-P3 هم چهار گروه گاز را پوشش میدهد و هم ذرات را. این فیلتر گرانتر و سنگینتر است و بیدلیل انتخابکردنش، بار تنفسی کاربر را در شیفت هشتساعته بالا میبرد.
کلاس ظرفیت فیلتر: ۱، ۲ و ۳
عدد کنار حرف فیلتر گاز، ظرفیت جذب را نشان میدهد، نه شدت حفاظت. این تمایز جایی است که بیشترین خطای خرید رخ میدهد.
| کلاس ظرفیت | حداکثر غلظت گاز | وزن و اندازه | مناسب برای |
|---|---|---|---|
| کلاس ۱ (ظرفیت کم) | تا ۱۰۰۰ ppm | سبک | کار کوتاه، غلظت پایین |
| کلاس ۲ (ظرفیت متوسط) | تا ۵۰۰۰ ppm | متوسط | شیفت کامل صنعتی |
| کلاس ۳ (ظرفیت زیاد) | تا ۱۰٬۰۰۰ ppm | سنگین | مخزن، نشتی، عملیات ویژه |
روش انتخاب در چهار گام
- ماده را نام ببرید. برگهٔ اطلاعات ایمنی (MSDS) همان ماده را باز کنید و نام دقیق و حالت فیزیکی آن (ذره، بخار، گاز) را بردارید. بدون این گام، هر انتخابی حدس است.
- غلظت را اندازه بگیرید. با گازسنج یا نمونهبرداری فردی، غلظت واقعی در منطقهٔ تنفس را ثبت کنید. تخمین چشمی جای اندازهگیری را نمیگیرد.
- فاکتور لازم را حساب کنید. غلظت اندازهگیریشده را بر حد مجاز مواجههٔ همان ماده تقسیم کنید. حاصل، کف APF است؛ از جدول بالا ماسکی را بردارید که APF آن از این عدد بالاتر باشد.
- آببندی را آزمون کنید. تست تناسب (Fit Test) برای هر فرد و هر مدل جداگانه لازم است. ریش صورت آببندی هر ماسک نیمصورت و تمامصورت را از بین میبرد و در آن حالت باید سراغ ماسک هوارسان با هود رفت.
مرز قرمز: کجا ماسک فیلتردار ممنوع است
- غلظت اکسیژن کمتر از ۱۹٫۵ درصد
- ورود به فضای محصور (مخزن، چاه، سیلو، کانال)
- غلظت بالاتر از حد خطر آنی برای جان و سلامتی (IDLH)
- مادهای که ناشناخته است یا هشدار بویایی ندارد، مانند مونوکسید کربن
برای رویهٔ گامبهگام ورود ایمن، راهنمای ورود ایمن به فضای محصور ترتیب گازسنجی، تهویه و تجهیزات نجات را جداگانه توضیح داده است. برای شناخت انواع فیلتر و کاربرد هرکدام هم انواع فیلتر ماسک تنفسی را ببینید. ردهبندی خود ماسکهای یکبارمصرف در مقایسهٔ FFP2 و FFP3 و N95 آمده است. رویهٔ رسمی انتخاب و نگهداری تجهیزات حفاظت تنفسی را میتوانید در راهنمای HSG53 سازمان ایمنی و بهداشت بریتانیا دنبال کنید.
پرسشهای پرتکرار
کلاس حفاظتی ماسک را از کجای ماسک بخوانم؟
روی خود بدنهٔ ماسک یا نوار فیلتر چاپ شده است: کلاس (مثلاً FFP2 یا P3)، شمارهٔ استاندارد (EN 149 یا EN 143 یا EN 14387)، نشان CE با شمارهٔ نهاد ارزیاب، و تاریخ انقضا. اگر هر کدام از این چهار قلم روی محصول نبود، محصول مدرک ندارد.
تفاوت FFP3 با فیلتر P3 چیست؟
FFP3 یک ماسک کامل یکبارمصرف است که خودِ بدنه فیلتر است. P3 فقط کلاس یک فیلتر جداشدنی است که روی نیمصورت یا تمامصورت بسته میشود. راندمان P3 بالاتر است، اما فاکتور حفاظت نهایی به بدنهای بستگی دارد که فیلتر روی آن نشسته.
فیلتر ماسک را چه زمانی عوض کنم؟
فیلتر ذرهای وقتی تعویض میشود که تنفس سخت شود. فیلتر گاز نشانهٔ فیزیکی ندارد و باید بر پایهٔ زمان کارکرد ثبتشده تعویض شود؛ اگر بو یا مزهٔ ماده به داخل رسید، یعنی فیلتر مدتهاست اشباع شده و باید فوراً محیط را ترک کرد.
آیا ماسک FFP3 برای ورود به مخزن کافی است؟
خیر. هیچ ماسک فیلتردار برای فضای محصور مجاز نیست، چون فیلتر اکسیژن تولید نمیکند. ورود به مخزن فقط با دستگاه تنفس هوای فشرده یا سامانهٔ هوارسان و با مجوز کار گرم یا سرد انجام میشود.
ماسک نیمصورت بهتر است یا تمامصورت؟
تمامصورت با همان فیلتر، دو برابر فاکتور حفاظت میدهد و چشم را هم پوشش میدهد؛ برای مواد محرک چشم مانند آمونیاک و اسیدها الزامی است. نیمصورت سبکتر است و برای غبار و حلال با غلظت پایین کافی است.
اگر برگهٔ MSDS ماده و نتیجهٔ گازسنجی محیطتان را در اختیار دارید، کارشناسان آکس ترکیب ماسک و فیلتر متناسب با همان غلظت را پیشنهاد میدهند و برای استعلام و پیشفاکتور در خدمت شما هستند.